Tracheostomia – co to jest, kiedy jest konieczna i jak z nią żyć?

W określonych sytuacjach lekarz zaleca wykonanie tracheostomii. Wzbudza ona wiele pytań zarówno wśród osób, które mają ją mieć, jak i ich opiekunów. Co warto wiedzieć na temat tracheostomii? Jak z nią żyć? Oto najważniejsze informacje!

Co to jest tracheostomia?

Zacznijmy od wyjaśnienia podstawowej kwestii – co to jest tracheostomia i kiedy najczęściej się ją wykonuje?

Tracheostomia to otwór w przedniej ścianie tchawicy, przez który wprowadza się rurkę tracheostomijną. Otwór ten umożliwia pacjentowi oddychanie, gdy standardowa droga powietrzna przez górne drogi oddechowe jest zablokowana lub niewydolna.

Tracheostomię wykonuje się w różnych sytuacjach medycznych, takich jak:
• Ciężkie urazy krtani i tchawicy,
• Nowotwory krtani,
• Przewlekłe choroby płuc,
• Zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych,
• Wrodzone zwężenie tchawicy i zwężenie podgłośniowe,
• Przepona krtaniowa,
• Naczyniak krtani,
• Porażenie strun głosowych,
• Obecność ciała obcego w drogach oddechowych,
• Konieczność długotrwałej wentylacji mechanicznej.

Tracheostomia może być wykonana tymczasowo albo na stałe, w zależności od stanu zdrowia pacjenta. Wykonywana jest ona u osób w każdym wieku, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, gdy pojawiają się ku temu wskazania.

Tracheotomia a tracheostomia – czym się różnią?

Pojęcia „tracheotomia” i „tracheostomia” są często stosowane zamiennie, jednak mają one inne znaczenie. Co warto wiedzieć w temacie tracheotomia a tracheostomia?

Tracheotomia to sam zabieg, a dokładnie akt nacięcia tchawicy w celu stworzenia otworu oddechowego. Jest on zwykle stosowany w sytuacjach nagłych, gdy konieczne jest ratowanie życia, przykładowo w przypadku obrzęku krtani lub niedrożności dróg oddechowych.

Tracheostomia natomiast odnosi się do otwarcia tchawicy czy też otworu w tchawicy, który wymaga założenia rurki tracheostomijnej i odpowiedniej pielęgnacji. Procedura ta stosowana jest długotrwale u pacjentów wymagających pomocy w oddychaniu.

Jak wygląda życie po tracheotomii?

Wykonanie zabiegu tracheotomii oraz stworzenie tracheostomii może być dla wielu osób dużym wyzwaniem i niewiadomą. Jak u większości pacjentów wygląda życie po tracheotomii?

1. Oddychanie
Po tracheotomii pacjent musi przystosować się do nowego sposobu oddychania z wykorzystaniem otworu i rurki. Powietrze, które wciągane jest do płuc, jest bowiem nieprzefiltrowane, zimne i suche. W efekcie zwiększa się ryzyko podrażnień śluzówki i kaszlu. Aby zredukować to ryzyko, można korzystać z wymiennika ciepła i wilgoci (HME) umieszczanego w stomii.

Zaleca się również prowadzenie ćwiczeń oddechowych pod okiem fizjoterapeuty, aby zmniejszyć ryzyko powikłań po zabiegu.

2. Mowa
Osoby po tracheostomii mogą też napotykać trudności w mówieniu, ponieważ powietrze nie przechodzi przez struny głosowe.

Dzięki specjalnym zaworom fonacyjnym, takim jak zastawki – zawory głosowe Passy-Muir, możliwe jest jednak częściowe przywrócenie zdolności mówienia.

W niektórych przypadkach konieczna jest terapia logopedyczna wspomagająca komunikację.

3. Pielęgnacja tracheostomii oraz rurki tracheostomijnej
Po wykonaniu zabiegu tracheotomii koniecznie należy pamiętać o regularnej pielęgnacji tracheostomii oraz rurki tracheostomijnej, aby zapobiegać infekcjom, jej niedrożności oraz powikłaniom, takim jak ziarninowanie czy zwężenie tchawicy.

Pielęgnacja ta obejmuje poniższe czynności:
• Przemywanie okolicy otworu z użyciem wody albo soli fizjologicznej,
• Zmiana opatrunków znajdujących się pod rurką,
• Odsysanie nadmiaru wydzieliny, która znajduje się w drzewie oskrzelowym,
• Wymiana albo czyszczenie rurki tracheostomijnej, gdy pojawia się taka potrzeba.

Podczas tych czynności należy pamiętać również o higienie – często myć ręce i używać środków dezynfekujących.

4. Nawilżanie
Osoby po zabiegu powinny pić dużą ilość wody lub innych płynów, co pozwala na utrzymanie wilgotności błon śluzowych.

W pomieszczeniach, w których przebywają osoby z tracheostomią, zalecane jest utrzymywanie wyższego poziomu wilgotności powietrza. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko wysychania błon śluzowych.

Kiedy możliwe jest zamknięcie tracheostomii?

W przypadku, gdy stan pacjenta ulega poprawie i pojawia się szansa na to, aby mógł on oddychać bez tracheostomii, możliwe jest jej zamknięcie.

Usunięcie rurki tracheostomijnej przeprowadza specjalista. Wymagane jest wcześniejsze zamknięcie rurki na 24 godziny, a następnie pozostanie pod kontrolą przez kolejne 24 godziny.

Do zamknięcia tracheostomii dochodzi zwykle samoczynnie. Niekiedy konieczne jest wykonanie zabiegu chirurgicznego polegającego na jej zszyciu.